Netcongestie bedreigt vergroening Antwerpse industrie
Voka-paper stelt vier inhaalpistes voor om rampscenario af te wenden
4 maart 2026
De energiemix van de industrie in Antwerpen-Waasland bestaat vandaag al voor 52% uit elektriciteit en voor 48% uit andere energiebronnen. Maar meer dan de helft van de industriële bedrijven geeft aan dat ze hun elektrificatieniveau binnen de vijf à tien jaar met 23% willen verhogen om de Europese uitstootnormen te halen, zo blijkt uit een recente bevraging van Voka – Kamer van Koophandel Antwerpen-Waasland. Alleen dreigt de toenemende netcongestie die ambities te dwarsbomen. In een nieuwe paper schuift Voka vier pistes naar voor om dit rampscenario af te wenden.
In Nederland kennen ze het fenomeen al langer. 14.000 bedrijven staan er in de wachtrij voor een aansluiting op het elektriciteitsnet. Maar ook bij ons vormt netcongestie stilaan een bedreiging voor de groei van de economie. Bedrijven die willen uitbreiden of investeren, moeten maanden tot jaren wachten op een aansluiting op het elektriciteitsnet of een verzwaring van hun aansluiting. Het aantal projecten dat niet meer klassiek kan worden aangesloten, stijgt exponentieel. In maart 2025 was er sprake van 35 dossiers. Een jaar later is dat al vertienvoudigd tot ruim driehonderd probleemgevallen.
Daarnaast zal de vraag naar elektriciteit vanuit de industrie de komende jaren naar alle verwachting exponentieel toenemen. ‘Om de Europese ambitie van zero-uitstoot tegen 2050 waar te maken, investeert onze chemische industrie momenteel massaal in de elektrificatie van hun productieprocessen via e-boilers en warmtepompen’, zegt Luc Luwel, gedelegeerd bestuurder van Voka – Kamer van Koophandel Antwerpen-Waasland. ‘Binnen de Universiteit Antwerpen is daarvoor een paar jaar geleden speciaal het Elektrification Institute opgericht. We hebben dus zowel de expertise als de technische mogelijkheden om die transitie te realiseren. Alleen is ons distributienet daar totaal niet klaar voor. Dat merken we nu al.’
Ongeziene wachtrijen
Het tekort aan netcapaciteit stijgt naarmate industrie, datacenters en batterijparken elkaar beconcurreren om schaarse ruimte op het net. De wachtrijen bij de netbeheerders zwellen aan tot ongeziene proporties: bij Fluvius gaat het om ruim 1,7 GW, bij Elia staat tot 56 GW in de wachtrij (waarvan 57% in oriëntatiestudie). Een groot deel van die aanvragen is echter speculatief, onrijp of parallel ingediend, waardoor de echte netnoden troebel zijn en de beschikbare capaciteit kunstmatig geblokkeerd raakt.
Daarom is er dringend actie nodig van alle actoren in het energielandschap: de Vlaamse en federale overheid, regulatoren VNR en CREG, netbeheerders Elia en Fluvius én de bedrijven. In een nieuwe paper stelt Voka volgende vier pistes voor die gecoördineerd moeten worden aangepakt:
1. Versnelde netinvesteringen. Zonder forse investeringen in netuitbreiding en modernisering is geen enkele andere maatregel voldoende. ‘No regret’-investeringen door Elia en Fluvius, zoals de uitbreiding en verzwaring van transformatorstations, verdere vermazing van middenspanning en de backbone-lijnen (380kV) zijn essentieel om de ruggengraat van het net te versterken. Dit zijn investeringen in elektriciteitsinfrastructuur waarvan het nut sowieso gegarandeerd is, hoe snel of traag de energietransitie verloopt.
2. Wachtrijbeheer. Door maturiteitscriteria in te voeren (bv. grondrechten) en projecten die geen voortgang kunnen aantonen uit de wachtrij te halen, wordt de beschikbare capaciteit efficiënter benut. Dit zorgt ervoor dat projecten die werkelijk rijp zijn, ook sneller kunnen aansluiten. Minder aanvragen in de wachtrij betekent ook een snellere doorlooptijd van projectaanvragen bij de netbeheerders. De regulatoren, de Vlaamse Nutsregulator (VNR) en de federale CREG, moeten hiervoor de nodige handvaten geven aan de netbeheerders.
3. Voorrang aan haven en industrie. De klassieke aanpak ‘first come, first served’ is niet langer efficiënt of eerlijk. Door capaciteit op te delen in segmenten (‘swimming lanes’) per type gebruiker (industrie, hernieuwbare energie, opslag, datacenters), worden strategische keuzes mogelijk die economische meerwaarde en maatschappelijke prioriteiten beter weerspiegelen. Voka schuift zelf een duidelijke prioritering van dat kader naar voor: de focus moet op midden- en hoogspanning liggen. Op laagspanning is er geen congestie en is er veel potentieel om flexibel om te gaan met stroom, waardoor meer capaciteit kan vrijgemaakt worden op de hoger gelegen netten. Industriële elektrificatie in industriezones en havengebieden moet voorrang krijgen. Batterijprojecten dienen altijd netvriendelijk behandeld te worden en datacenters worden best voorbehouden voor niet-congestiezones en onder voorwaarden zoals eigen energieproductie.
4. Maximale flexibiliteit. Meer flexibiliteit maakt het mogelijk om meer projecten aan te sluiten zonder het net te overbelasten. Bedrijven kunnen via marktmechanismen vermogen beschikbaar stellen tijdens piekmomenten, wat de druk op het net verlaagt. Flexibele aansluitingen zijn een cruciale overbruggingsoplossing, maar moeten beter wettelijk verankerd en aantrekkelijk gemaakt worden voor bedrijven, bijvoorbeeld via tarieven. Voka vraagt aan bedrijven maximaal flexibel te zijn waar mogelijk, solidair te zijn door ongebruikte capaciteit vrijwillig vrij te geven en tijdig in overleg te treden met de netbeheerders over toekomstige investeringsplannen en vermogensbehoeften zodat zij hierop kunnen anticiperen.
